Đà điểu ăn gì ngoài tự nhiên và vì sao đà điểu nuốt sỏi

Ngoài tự nhiên, đà điểu chủ yếu ăn thực vật — lá, cỏ, hạt, hoa, quả, rễ — và thỉnh thoảng ăn thêm côn trùng hay động vật nhỏ. Chúng nuốt sỏi vì không có răng: những viên sỏi nằm trong mề, cọ xát nghiền nát thức ăn thô. Một con đà điểu trưởng thành có thể mang trong mề hơn một kilôgam sỏi.

Thực đơn trên thảo nguyên

Đà điểu là loài ăn tạp thiên về cỏ lá. Chúng không gặm sát gốc như bò mà chọn lựa: mỏ dẹt, rộng, mổ từng chồi non, từng hạt, từng bông hoa. Nhìn một con đà điểu kiếm ăn, bạn sẽ thấy cái đầu nhỏ cúi xuống, nhặt, ngẩng lên nhìn quanh, rồi lại cúi xuống — nhịp lặp ấy là cách chúng vừa ăn vừa canh chừng kẻ săn mồi.

• Phần chính: lá non, cỏ, chồi cây bụi, hoa, hạt và quả rụng. Mùa mưa nhiều cỏ non, mùa khô chúng chuyển sang hạt, quả, cây mọng nước.
• Phần phụ: châu chấu, bọ cánh cứng, đôi khi thằn lằn nhỏ hay động vật gặm nhấm non. Phần đạm này quan trọng hơn với chim non đang lớn.
• Cây mọng nước: ở vùng bán hoang mạc phía nam châu Phi, các loài cây lá dày chứa nước là nguồn nước quan trọng.

Đà điểu không có diều — cái túi chứa thức ăn ở cổ mà gà có. Thức ăn được gom thành viên ở cuối cổ, khi đủ lớn thì trôi xuống thực quản. Đôi khi bạn sẽ thấy một "cục" di chuyển chậm dọc cổ đà điểu: đó là một nắm thức ăn đang đi xuống.

Vì sao phải nuốt sỏi

Chim không có răng. Ở chim ăn hạt và ăn lá, việc nghiền thức ăn chuyển xuống mề — một túi cơ dày, khoẻ nằm sau dạ dày tuyến. Mề co bóp mạnh, nhưng tự nó không đủ để nghiền thân cây xơ cứng. Thế là chim nuốt sỏi. Những viên sỏi trong mề hoạt động như đá cối xay: mỗi lần mề co, sỏi cọ vào thức ăn, nghiền nhỏ.

Đà điểu chọn sỏi có kích thước vừa, thường là đá cứng tròn cạnh. Theo thời gian, sỏi mòn dần và được thay bằng viên mới. Các nhà cổ sinh học tìm thấy những đống đá nhẵn như vậy (gọi là gastrolith — sỏi dạ dày) trong hoá thạch của một số khủng long và chim cổ, cho thấy "kỹ thuật" này rất lâu đời.

Một bộ ruột dài để tiêu hoá chất xơ

Ăn cỏ lá nghĩa là phải xử lý rất nhiều chất xơ. Đà điểu có ruột dài và hai manh tràng lớn, cộng với đoạn ruột già dài, nơi vi sinh vật lên men chất xơ giống như ở ngựa. Nhờ vậy đà điểu lấy được năng lượng từ những thứ mà nhiều loài chim khác bỏ qua. Thức ăn có thể mất khá lâu mới đi hết đường tiêu hoá, giúp chúng hút tối đa dinh dưỡng và nước.

Đà điểu cũng là một trong số ít loài chim thải phân và nước tiểu tách riêng. Đây là chi tiết thường được người nuôi biết rõ hơn người xem ngoài.

Uống nước: ít mà vẫn sống được

Đà điểu chịu khô hạn giỏi. Phần lớn nước đến từ thức ăn tươi, kể cả cây mọng nước. Khi có nguồn nước, chúng uống thường xuyên và có thể uống nhiều. Ở những nơi khô kiệt, đà điểu có thể đi khá lâu không uống, sống nhờ nước trong thực vật và nước sinh ra từ quá trình trao đổi chất. Thận và ruột của chúng giữ nước hiệu quả.

Thói quen nuốt đồ lạ: chuyện người nuôi cần biết

Đà điểu mổ và nuốt những gì lấp lánh, lạ mắt. Ngoài tự nhiên, điều này giúp chúng tìm sỏi và hạt. Trong trang trại, nó trở thành rủi ro. Đinh, dây thép, mảnh nhựa, vỏ chai, thậm chí chìa khoá rơi trong chuồng đều có thể bị nuốt. Vật nhọn gây tổn thương dạ dày; túi nilon, sợi dây có thể gây tắc.

Vì vậy người nuôi giỏi thường dọn sạch bãi chạy, dùng hàng rào không có đầu dây thép thò ra và kiểm tra đồ vật trước khi vào chuồng. Thức ăn chi tiết cho đà điểu nuôi theo từng giai đoạn được trình bày trong chuyên mục nuôi đà điểu.

Đà điểu ăn gì khi còn nhỏ

Chim con mới nở sống vài ngày nhờ lòng đỏ còn lại trong bụng. Sau đó chúng bắt chước bố mẹ mổ côn trùng, lá non và hạt nhỏ. Người ta từng quan sát chim non mổ cả phân tươi của chim trưởng thành — một cách nhận hệ vi sinh vật đường ruột cần để tiêu hoá chất xơ về sau. Chim non cần nhiều đạm hơn chim lớn để phát triển xương và cơ nhanh.

Đà điểu có ăn thịt không

Có, nhưng ít. Đà điểu không săn mồi như chim ăn thịt. Chúng tiện đâu mổ đó: một con châu chấu, một con thằn lằn chạy ngang, xác côn trùng. Phần động vật trong khẩu phần thay đổi theo mùa và nơi sống. Gọi đà điểu là "ăn tạp, chủ yếu ăn thực vật" là chính xác nhất.

Góc nhìn hôm nay: đừng cho đà điểu ăn bừa

• Ở trang trại du lịch, chỉ cho đà điểu ăn loại thức ăn nhân viên đưa, đúng cách họ hướng dẫn. Bánh mì, bánh kẹo, đồ chiên của khách không phải thức ăn của đà điểu.
• Đừng để rơi túi nilon, nắp chai, móc chìa khoá gần hàng rào. Đà điểu có thể với tới và nuốt.
• Khi cho ăn, đặt thức ăn trên lòng bàn tay mở hoặc vào máng; mỏ đà điểu mổ khá mạnh và nhanh.
• Muốn hiểu sâu hơn về sinh lý tiêu hoá chim, tìm đọc tài liệu về mề và sỏi dạ dày ở chim; gà nhà là ví dụ dễ quan sát nhất ngay ở Việt Nam.