Chuồng nuôi đà điểu gồm hai phần: nhà chuồng có mái để chim tránh mưa nắng, ngủ đêm, và bãi chạy rộng có hàng rào chắc để chim vận động. Đất phải cao ráo, thoát nước nhanh; hàng rào cao khoảng 1,8–2 mét, làm bằng lưới hoặc dây trơn, tuyệt đối không dùng dây thép gai. Bãi chạy nên dài để chim chạy được một đoạn, vì vận động là điều kiện để chân và gân đà điểu phát triển khoẻ.
Chọn đất: cao, khô, yên
Đà điểu có nguồn gốc từ đồng cỏ khô châu Phi. Ở Việt Nam, kẻ thù lớn nhất của chúng là đất ẩm, bùn và nước đọng. Đất sũng nước làm chân chim dễ trượt, móng mềm, vi khuẩn và ký sinh trùng phát triển.
- Địa hình: đất cao, hơi dốc nhẹ để nước mưa thoát nhanh. Tránh vùng trũng ngập mùa mưa.
- Nền bãi: đất pha cát hoặc đất có lớp cát sỏi mặt, có độ bám, không trơn, không đọng nước.
- Yên tĩnh: xa đường lớn, xa nơi có tiếng nổ, loa phát thanh hay chó thả rông. Đà điểu dễ hoảng; hoảng chạy là va rào.
- Bóng mát: có cây lớn hoặc mái che trong bãi để chim tránh nắng trưa mùa hè.
Nhà chuồng
Nhà chuồng không cần cầu kỳ nhưng phải thông thoáng. Khí hậu nóng ẩm khiến chuồng kín dễ ngột ngạt, ẩm mốc.
- Mái đủ cao để chim trưởng thành đứng thẳng và đi lại thoải mái, chống dột tốt.
- Tường lửng hoặc lưới quanh để gió lùa; có bạt che mưa tạt khi cần.
- Nền khô, có thể lót cát khô hoặc vật liệu phù hợp cho chim lớn; với chim non phải cẩn trọng vì chúng dễ ăn chất độn chuồng.
- Máng ăn và máng uống đặt cao vừa tầm cổ chim, dễ cọ rửa, không có cạnh sắc.
- Cửa rộng, có lối thoát cho người chăm. Không để góc nhọn, đinh nhô, dây buộc thừa.
Bãi chạy: chỗ quan trọng nhất
Đà điểu nuôi nhốt chật dễ sinh tật chân, béo phì, mổ lông nhau và giảm khả năng sinh sản. Bãi chạy cho phép chúng làm điều chúng sinh ra để làm.
| Nhóm chim | Yêu cầu bãi chạy |
|---|---|
| Chim non dưới 3 tháng | bãi nhỏ sát chuồng úm, nền khô sạch, cho ra nắng sớm, vào khi trời lạnh hay mưa |
| Chim choai | bãi rộng hơn, dài để tập chạy, chia đàn theo cỡ |
| Chim thịt | bãi chung theo đàn, mật độ vừa phải |
| Chim sinh sản | ô riêng cho từng nhóm (thường một trống với một vài mái), có khu làm tổ yên tĩnh |
Diện tích cụ thể cho từng nhóm khác nhau giữa các tài liệu và điều kiện đất. Hãy dùng hướng dẫn của Viện Chăn nuôi hoặc khuyến nông địa phương làm chuẩn, và nhớ nguyên tắc chung: rộng và dài hơn luôn tốt hơn chật. Với ô sinh sản, bãi nên đủ dài để con trống chạy múa và mái có chỗ tránh khi cần.
Hàng rào: chắc, cao, trơn
Hàng rào là chỗ hay xảy ra tai nạn nhất ở trang trại đà điểu. Chim hoảng chạy lao vào rào, chân hoặc cổ mắc vào mắt lưới, gây gãy chân, rách da, có khi chết.
- Chiều cao: khoảng 1,8–2 mét cho chim trưởng thành, đủ để chim không nhoài cổ qua với người đứng ngoài.
- Vật liệu: lưới mắt cáo cỡ nhỏ để chân và đầu không lọt, hoặc nhiều hàng dây trơn căng chắc. Không dùng dây thép gai.
- Cọc: đặt phía ngoài để chim không va vào cọc, mặt trong rào trơn.
- Góc rào: nên bo tròn hoặc chắn chéo; góc vuông nhọn là nơi chim bị dồn và va đập.
- Khoảng đệm: giữa hai ô có trống sinh sản nên có khoảng cách hoặc lối đi, để hai con trống không đá nhau qua rào.
- Tầm nhìn: một số trại treo dải vải hoặc làm rào có màu dễ thấy để chim nhận ra ranh giới, nhất là chim mới chuyển chuồng.
Khu làm tổ và nhà ấp tự nhiên
Với ô sinh sản, đà điểu trống tự cào một hố nông trên đất để mái đẻ. Người nuôi nên để một khu đất cát khô, ít người qua lại, có mái che nhẹ chống mưa. Trứng phải được nhặt sớm nếu ấp nhân tạo, để tránh bẩn, nứt và nóng quá mức dưới nắng. Lúc nhặt trứng cần hai người: một người đánh lạc hướng con trống, một người nhặt — vì trống mùa sinh sản rất hung dữ.
Vệ sinh và an toàn sinh học
- Thu dọn phân hằng ngày ở nhà chuồng, định kỳ ở bãi chạy.
- Rửa máng ăn, máng uống thường xuyên; nước uống luôn sạch, không để rêu.
- Đi qua hố sát trùng hoặc thay ủng khi vào khu chim non.
- Hạn chế người lạ, chim hoang, gia cầm khác vào khu nuôi — nhất là trong mùa có cúm gia cầm.
- Kiểm tra bãi định kỳ, nhặt đinh, dây thép, túi nilon, mảnh vụn; đà điểu nuốt mọi thứ lấp lánh.
Những lỗi thiết kế hay gặp
- Bãi chạy ngắn và hẹp, chim không chạy được.
- Rào lưới mắt to, chân chim lọt qua.
- Nền chuồng xi măng nhẵn, chim non trượt, chân doãng.
- Không có bóng mát giữa bãi trong mùa hè.
- Không có lối thoát cho người chăm khi bị chim trống đuổi.
Góc nhìn hôm nay: đi xem trước khi xây
Trước khi đổ tiền xây chuồng, hãy đi xem vài trang trại đang nuôi, chụp ảnh và hỏi họ chỗ nào họ muốn làm lại nếu được bắt đầu từ đầu. Câu trả lời ấy thường quý hơn mọi bản thiết kế. Hỏi thêm cán bộ khuyến nông về quy định khoảng cách chăn nuôi với khu dân cư và xử lý chất thải ở địa phương.
Câu hỏi thường gặp
Hàng rào nuôi đà điểu cao bao nhiêu?
Hàng rào cho đà điểu trưởng thành thường cao khoảng 1,8–2 mét, làm bằng lưới mắt nhỏ hoặc dây trơn căng chắc. Không dùng dây thép gai vì chim dễ bị thương khi va vào.
Chuồng đà điểu cần những gì?
Cần nhà chuồng có mái, thông thoáng, nền khô, máng ăn uống dễ vệ sinh, và bãi chạy rộng có rào an toàn, có bóng mát. Đất phải cao ráo, thoát nước tốt.
Vì sao đà điểu cần bãi chạy rộng?
Vận động giúp chân, gân và xương đà điểu phát triển khoẻ, giảm tật chân, béo phì và mổ lông nhau. Chim sinh sản cũng cần không gian để tán tỉnh và làm tổ.
Có nuôi đà điểu trong chuồng nhỏ được không?
Không nên. Nuôi chật khiến đà điểu dễ tật chân, stress, chấn thương và giảm sinh sản. Diện tích cụ thể nên theo hướng dẫn của Viện Chăn nuôi hoặc khuyến nông.
Nền chuồng đà điểu nên làm bằng gì?
Nền nên khô, có độ bám, không trơn. Đất pha cát thoát nước tốt thường phù hợp cho bãi chạy. Tránh nền xi măng nhẵn cho chim non vì dễ trượt chân.