Thức ăn cho đà điểu nuôi gồm hai phần: thức ăn hỗn hợp (cám) cân đối đạm, năng lượng, khoáng, vitamin theo từng giai đoạn tuổi, và thức ăn xanh như cỏ, rau thái nhỏ để cung cấp chất xơ. Chim non cần nhiều đạm hơn để lớn nhanh, chim choai và chim thịt cần cân bằng để không lớn quá nhanh gây tật chân, chim sinh sản cần thêm canxi cho vỏ trứng. Nước sạch và sỏi đúng cỡ phải luôn có sẵn.
Đà điểu tiêu hoá thức ăn ra sao
Đà điểu không có răng và không có diều. Thức ăn nuốt vào đi qua dạ dày tuyến, xuống mề — nơi sỏi nghiền nhỏ — rồi vào ruột dài với manh tràng và ruột già lớn, nơi vi sinh vật lên men chất xơ. Nhờ bộ máy ấy, đà điểu tận dụng thức ăn xơ tốt hơn gà vịt nhiều. Đây là lý do khẩu phần đà điểu luôn cần thức ăn xanh, không chỉ cám.
Các giai đoạn nuôi và nhu cầu
Các con số dưới đây là khoảng tham khảo thường gặp trong tài liệu chăn nuôi đà điểu quốc tế và trong nước. Khi áp dụng, hãy dùng công thức của nhà sản xuất thức ăn hoặc hướng dẫn của Viện Chăn nuôi, vì nhu cầu thực tế phụ thuộc dòng giống và điều kiện nuôi.
| Giai đoạn | Đạm thô trong cám (tham khảo) | Điểm cần chú ý |
|---|---|---|
| Chim non (khoảng 0–3 tháng) | cao, khoảng 20–22% | cám dạng viên nhỏ, rau non thái nhỏ, tránh để chim ăn chất độn chuồng |
| Chim choai (khoảng 3–6 tháng) | khoảng 16–18% | không ép lớn quá nhanh, tăng dần thức ăn xanh |
| Chim vỗ thịt (6 tháng tới xuất bán) | khoảng 14–16% | nhiều thức ăn xanh, theo dõi cân nặng định kỳ |
| Chim hậu bị và duy trì | thấp hơn, khẩu phần nhiều xơ | tránh béo, giữ thể trạng vừa |
| Chim sinh sản mùa đẻ | khoảng 16–18% | bổ sung canxi, phốt pho theo hướng dẫn để vỏ trứng chắc |
Thức ăn xanh: phần không thể thiếu
Ở Việt Nam, người nuôi thường dùng các loại cỏ trồng như cỏ voi, cỏ VA06, cỏ stylo, cùng rau muống, rau lang, lá cây họ đậu. Một vài nguyên tắc:
- Thái nhỏ: đặc biệt cho chim non, cỏ phải thái ngắn để tránh nghẹn và tắc dạ dày.
- Tươi, sạch: không dùng cỏ héo úa, mốc, dính bùn đất hoặc phun thuốc trừ sâu.
- Tăng dần: đổi khẩu phần đột ngột dễ làm chim rối loạn tiêu hoá.
- Đa dạng: nhiều loại xanh cùng lúc giúp cân bằng vi chất.
Sỏi: "răng" của đà điểu
Đà điểu cần sỏi trong mề để nghiền thức ăn. Người nuôi đặt một khay sỏi sạch riêng, kích cỡ phù hợp tuổi: chim non dùng sỏi nhỏ, chim lớn dùng sỏi to hơn, khoảng cỡ hạt ngô tới đầu ngón tay. Không thả chim non lên nền cát mịn quá sớm, vì chúng có thể ăn quá nhiều cát dẫn tới tắc. Tình trạng tắc dạ dày do ăn chất độn chuồng, cát, cỏ dài là một trong những vấn đề nghiêm trọng nhất ở chim non.
Nước uống
Đà điểu chịu khát giỏi ngoài tự nhiên, nhưng trong trang trại chúng phải có nước sạch mọi lúc. Máng nước đặt chỗ râm, cọ rửa thường xuyên, thay nước hằng ngày. Mùa nóng chim uống nhiều hơn hẳn. Thiếu nước làm chim giảm ăn, giảm lớn và mái giảm đẻ.
Lịch cho ăn
- Chim non: nhiều bữa nhỏ trong ngày, thức ăn luôn tươi mới; dọn thức ăn thừa ẩm ướt.
- Chim lớn: thường hai bữa chính sáng và chiều, thức ăn xanh có thể để sẵn trong máng.
- Mùa nóng: cho ăn vào giờ mát, tránh giữa trưa.
- Thay cám mới từ từ trong vài ngày, trộn dần với cám cũ.
Những gì không cho đà điểu ăn
- Thức ăn ôi thiu, mốc — nấm mốc sinh độc tố gây hại gan.
- Thức ăn thừa của người như bánh kẹo, đồ chiên, cơm nguội có gia vị.
- Cỏ, rau vừa phun thuốc trừ sâu hoặc mọc cạnh đường ô nhiễm.
- Cây lá có độc với gia súc gia cầm; khi không chắc, hỏi cán bộ thú y hoặc khuyến nông.
- Cỏ dài, thô, dai cho chim non.
Dấu hiệu khẩu phần có vấn đề
| Dấu hiệu | Có thể liên quan |
|---|---|
| Chim non chân doãng, ngón vẹo | lớn quá nhanh, mất cân đối khoáng, nền trơn, thiếu vận động |
| Bụng căng, ít phân, bỏ ăn | tắc đường tiêu hoá do ăn chất độn, cát, cỏ dài |
| Vỏ trứng mỏng, dễ vỡ | thiếu canxi hoặc mất cân bằng canxi – phốt pho |
| Lông xơ, mổ lông nhau | thiếu đạm, chật chội, buồn chán |
| Chim quá béo | cám nhiều, ít xanh, ít vận động |
Các dấu hiệu này có nhiều nguyên nhân chồng lên nhau. Khi gặp, hãy gọi bác sĩ thú y để khám và điều chỉnh khẩu phần đúng, đừng tự đoán rồi dùng thuốc.
Góc nhìn hôm nay: ghi chép và cân định kỳ
Cách đơn giản nhất để biết khẩu phần có hợp không là cân. Cân một nhóm chim mẫu mỗi tuần hoặc mỗi hai tuần, ghi vào sổ, so với đường tăng trưởng trong tài liệu kỹ thuật. Chim lớn chậm hơn chuẩn hoặc nhanh quá đều là tín hiệu cần xem lại. Ghi thêm lượng cám và cỏ dùng mỗi ngày để tính chi phí thức ăn trên mỗi kilôgam tăng trọng — con số giúp người nuôi biết mình đang làm tốt đến đâu.
Câu hỏi thường gặp
Đà điểu nuôi ăn gì?
Đà điểu nuôi ăn thức ăn hỗn hợp theo giai đoạn tuổi kết hợp thức ăn xanh như cỏ voi, cỏ stylo, rau muống, rau lang thái nhỏ. Chúng cần sỏi đúng cỡ để tiêu hoá và nước sạch luôn sẵn.
Đà điểu con ăn gì?
Chim non ăn cám viên nhỏ nhiều đạm và rau non thái nhỏ, chia nhiều bữa trong ngày. Cần tránh để chim non ăn chất độn chuồng, cát mịn hay cỏ dài vì dễ tắc dạ dày.
Vì sao phải cho đà điểu ăn sỏi?
Đà điểu không có răng; sỏi nằm trong mề giúp nghiền thức ăn. Người nuôi đặt khay sỏi sạch với kích cỡ phù hợp tuổi chim.
Đà điểu có ăn cám gà được không?
Không nên dùng lâu dài. Nhu cầu đạm, xơ, khoáng của đà điểu khác gà. Nên dùng thức ăn chuyên cho đà điểu hoặc công thức theo hướng dẫn kỹ thuật.
Đà điểu sinh sản cần bổ sung gì?
Mùa đẻ, chim mái cần khẩu phần đủ đạm và bổ sung canxi, phốt pho để vỏ trứng chắc. Liều lượng nên theo hướng dẫn của nhà sản xuất thức ăn hoặc bác sĩ thú y.