Road Runner là nhân vật hoạt hình của hãng Warner Bros., do đạo diễn Chuck Jones và biên kịch Michael Maltese tạo ra, ra mắt năm 1949 trong phim ngắn Fast and Furry-ous. Chú chim chạy siêu nhanh, chỉ kêu "beep beep", luôn thoát khỏi mọi mưu kế của chó sói Wile E. Coyote. Nhân vật dựa trên loài chim cu chạy đường có thật ở sa mạc Bắc Mỹ — nhưng ngoài đời, một con sói đồng cỏ thật hoàn toàn có thể chạy nhanh hơn chim.
Ra đời như thế nào
Cuối thập niên 1940, Chuck Jones — người đã góp phần làm nên Bugs Bunny, Daffy Duck — muốn thử một kiểu phim rượt đuổi tối giản, gần như không lời thoại, chỉ có hành động và những cú hài thị giác. Ông và Michael Maltese chọn bối cảnh sa mạc miền Tây Nam nước Mỹ, với hai nhân vật dựa trên hai loài vật có thật của vùng này: chim cu chạy đường và chó sói đồng cỏ (coyote).
Phim đầu tiên, Fast and Furry-ous, ra mắt năm 1949. Thành công lớn khiến hãng làm tiếp hàng chục phim ngắn trong những thập kỷ sau, rồi hai nhân vật xuất hiện trên truyền hình, truyện tranh, phim điện ảnh tổng hợp và vô số sản phẩm.
Những "luật chơi" nổi tiếng
Chuck Jones được cho là đã đặt ra một bộ quy tắc cho loạt phim, được nhiều người nhắc lại (dù danh sách cụ thể có khác nhau giữa các nguồn và có ý kiến cho rằng một phần được hệ thống hoá về sau). Những quy tắc thường được nêu gồm:
- Road Runner không bao giờ chủ động làm hại Coyote, chỉ kêu "beep beep".
- Coyote thất bại không phải vì Road Runner mà vì chính sự vụng về của mình hoặc vì đồ nghề hỏng.
- Mọi dụng cụ Coyote dùng đều mua từ công ty hư cấu ACME.
- Bối cảnh luôn là sa mạc miền Tây Nam.
- Trọng lực luôn là kẻ thù lớn nhất của Coyote.
- Khán giả nên thương cảm Coyote.
Những quy tắc này giúp loạt phim giữ được nhịp hài nhất quán, và được dạy trong nhiều lớp làm phim hoạt hình như một ví dụ về cách xây dựng hài kịch bằng ràng buộc.
Phim và đời thật: so sánh
| Đặc điểm | Trong phim | Ngoài đời |
|---|---|---|
| Tốc độ chim | nhanh như tên lửa | khoảng 30 km/h theo các nguồn phổ biến |
| Tốc độ sói đồng cỏ | luôn chậm hơn chim | có thể chạy khoảng 60 km/h hoặc hơn trong đoạn ngắn |
| Tiếng kêu | "beep beep" | chuỗi âm "cu cu" trầm dần, tiếng gõ mỏ lách cách |
| Sói có săn chim không | luôn cố mà không được | sói đồng cỏ có săn chim cu chạy đường, dù chim thường thoát nhờ ngoặt gấp và bay lên cây |
| Ngoại hình | lông xanh tím, mào dựng | lông nâu sọc trắng, mào dựng, mảng da màu sau mắt |
Nói cách khác, nếu theo khoa học, Wile E. Coyote đáng lẽ đã thắng từ lâu. Nhưng chim cu chạy đường thật vẫn có lợi thế: chúng đổi hướng rất nhanh nhờ cái đuôi dài làm bánh lái, và có thể bay lên cành cây khi bị dồn.
Vì sao Road Runner được yêu thích
- Không cần ngôn ngữ: hài thị giác hiểu được ở mọi nước, mọi lứa tuổi.
- Cấu trúc lặp: khán giả biết trước Coyote sẽ thất bại, cái thú là xem anh ta thất bại theo cách nào.
- Nhân vật phản diện đáng thương: Coyote kiên trì, sáng tạo và luôn bị xui xẻo, khiến người xem đồng cảm.
- Bối cảnh mang tính biểu tượng: những vách đá, con đường thẳng tắp và cột đá đỏ của miền Tây Nam trở thành hình ảnh quen thuộc.
Dấu ấn văn hoá
Road Runner và Coyote đã đi vào ngôn ngữ thường ngày: "khoảnh khắc Coyote" chỉ lúc ai đó nhận ra mình đã chạy quá mép vực, như cảnh Coyote lơ lửng giữa không trung trước khi rơi. Tên Road Runner còn được dùng cho một mẫu xe hơi Mỹ, cho nhiều đội thể thao, và tên công ty ACME trở thành câu đùa phổ biến về những sản phẩm "hứa nhiều, làm hỏng".
Ở Việt Nam, nhiều thế hệ khán giả biết đến cặp đôi này qua các chương trình hoạt hình truyền hình và băng đĩa, dù không phải ai cũng biết Road Runner là một loài chim có thật.
Từ hoạt hình tới hiểu biết về loài chim
Hoạt hình có thể là cánh cửa đầu tiên dẫn trẻ tới thế giới tự nhiên. Một đứa trẻ thích Road Runner có thể được dẫn dắt để hỏi: chim này có thật không, sống ở đâu, ăn gì, chạy nhanh cỡ nào? Bài về chim cu chạy đường trong chuyên mục chim chạy giỏi trả lời những câu hỏi đó, và cho thấy con chim thật cũng thú vị không kém nhân vật — nó săn được cả rắn đuôi chuông.
Góc nhìn hôm nay: xem lại với con mắt mới
- Xem một tập Road Runner cùng trẻ, rồi đố trẻ tìm những điều "không đúng sự thật" so với chim thật.
- Thảo luận về quy tắc của Chuck Jones như một bài học sáng tác: giới hạn có thể giúp câu chuyện hay hơn.
- Nếu đi du lịch miền Tây Nam nước Mỹ, để ý các biển báo và đồ lưu niệm Road Runner — và thử tìm con chim thật ven đường mòn.
Câu hỏi thường gặp
Road Runner ra đời năm nào?
Road Runner ra mắt năm 1949 trong phim ngắn Fast and Furry-ous của Warner Bros., do Chuck Jones đạo diễn và Michael Maltese viết kịch bản.
Road Runner có phải là chim có thật không?
Có. Nhân vật dựa trên chim cu chạy đường (greater roadrunner), loài chim họ cu cu sống ở sa mạc và vùng cây bụi khô miền tây nam nước Mỹ và Mexico.
Ngoài đời sói có bắt được roadrunner không?
Có thể. Sói đồng cỏ chạy nhanh hơn chim cu chạy đường nhiều và có săn loài chim này, dù chim thường thoát nhờ ngoặt gấp và bay lên cây.
Chim roadrunner thật có kêu beep beep không?
Không. Tiếng kêu thật là chuỗi âm cu cu trầm dần và tiếng gõ mỏ lách cách. Tiếng beep beep là sáng tạo của phim hoạt hình.
ACME trong phim Road Runner là gì?
ACME là công ty hư cấu bán mọi dụng cụ mà Wile E. Coyote dùng để bắt Road Runner, và luôn hỏng đúng lúc. Cái tên trở thành câu đùa phổ biến về sản phẩm hứa nhiều làm hỏng.