Da, lông, vỏ trứng: các sản phẩm từ đà điểu ngoài thịt

Ngoài thịt, đà điểu cho nhiều sản phẩm có giá trị: da với những nốt chân lông đặc trưng được xếp vào nhóm da thuộc cao cấp, lông dùng làm chổi phủi bụi và đồ thời trang, vỏ trứng làm đồ mỹ nghệ, và mỡ được dùng trong một số sản phẩm chăm sóc da. Tận dụng được các sản phẩm phụ này là một phần quan trọng trong bài toán kinh tế của trang trại đà điểu.

Da đà điểu: nốt chân lông làm nên giá trị

Da đà điểu dễ nhận ra nhờ những nốt tròn nổi trên bề mặt, là nơi chân lông mọc. Những nốt này tập trung nhiều ở vùng lưng và hai bên thân, gọi là vùng "nốt đầy". Vùng bụng và đùi ít nốt hơn, còn da cẳng chân có vảy, trông giống da bò sát.

• Đặc điểm: mềm, dẻo, bền, chịu uốn tốt; hoa văn nốt độc đáo.
• Dùng cho: túi xách, ví, giày, bốt, thắt lưng, dây đồng hồ, bọc ghế.
• Da cẳng chân: vảy đẹp, dùng cho giày bốt, ví nhỏ.

Chất lượng da phụ thuộc nhiều vào lúc chim còn sống: vết xước do rào, vết đá nhau, vết côn trùng đốt đều để lại sẹo, làm giảm giá trị. Tuổi giết mổ cũng ảnh hưởng tới độ dày và kích thước tấm da. Việc thuộc da cần cơ sở chuyên nghiệp với quy trình xử lý chất thải đúng quy định.

Lông đà điểu: từ mốt mũ thế kỷ 19 tới chổi phủi bụi

Lông đà điểu mềm, phồng vì các sợi lông nhánh không móc vào nhau. Chính đặc điểm khiến chúng không bay được lại làm nên giá trị:

Chổi lông đà điểu được ưa chuộng để phủi bụi đồ điện tử, tranh, đồ cổ, vì lông mềm, tích điện nhẹ hút bụi tốt mà không xước. Ngành công nghiệp ô tô ở một số nước từng dùng chổi lông đà điểu để lau bụi thân xe trước khi sơn.

Ở trang trại, lông có thể thu khi chim thay lông hoặc sau giết mổ. Việc nhổ lông chim sống gây đau và bị nhiều tổ chức phúc lợi động vật phản đối; các trang trại có trách nhiệm cắt lông thay vì nhổ, hoặc thu lông rụng tự nhiên.

Vỏ trứng: từ đồ cổ khảo cổ tới quà lưu niệm

Vỏ trứng đà điểu dày, cứng, bề mặt mịn như sứ. Trứng không có phôi hoặc trứng hỏng sau khi soi được làm rỗng, rửa sạch, rồi:

• Vẽ, khắc, chạm thủng làm đèn trang trí, đồ mỹ nghệ.
• Bán nguyên vỏ làm quà lưu niệm tại trang trại du lịch.
• Mài thành hạt làm trang sức, theo cách người cổ ở châu Phi đã làm từ hàng chục nghìn năm trước.

Với người mua, hãy chọn sản phẩm từ trang trại hợp pháp. Vỏ trứng đà điểu hoang dã hoặc đồ cổ khảo cổ thuộc diện quản lý ở nhiều nước, không phải hàng mua bán tự do.

Mỡ và dầu đà điểu

Mỡ đà điểu được tinh chế thành dầu dùng trong một số sản phẩm dưỡng da, xà phòng, kem. Một số nơi quảng cáo dầu đà điểu như "thần dược" cho da, khớp, vết thương. Những tuyên bố mạnh như vậy thường chưa có đủ bằng chứng khoa học chắc chắn. Người dùng nên xem nó như một nguyên liệu mỹ phẩm, không thay thế thuốc, và hỏi bác sĩ với các vấn đề da liễu thật sự.

Các phần khác

• Xương: nấu nước dùng; xương ống to có thể làm đồ thủ công.
• Móng, mỏ: đồ lưu niệm nhỏ.
• Phân đà điểu: ủ hoai làm phân bón hữu cơ cho cỏ trồng ngay trong trang trại — vừa tiết kiệm vừa giảm ô nhiễm.

Bài toán kinh tế: đừng chỉ nhìn thịt

Ở những nước có ngành đà điểu phát triển như Nam Phi, da từng là sản phẩm mang lại giá trị lớn, có lúc ngang hoặc hơn thịt. Ở Việt Nam, chuỗi thuộc da và chế tác chưa phát triển mạnh, nên nhiều trang trại chủ yếu bán thịt và trứng, bán da muối cho cơ sở thu mua. Người nuôi muốn tận dụng sản phẩm phụ nên tìm hiểu trước:

1. Có cơ sở thu mua da, lông nào gần không, họ cần da xử lý ra sao?
2. Lò mổ có lột da đúng kỹ thuật để không rách, không xước không?
3. Có khả năng làm đồ lưu niệm từ vỏ trứng, lông để bán cho khách tham quan không?

Góc nhìn hôm nay: mua có hiểu biết

Khi mua đồ da đà điểu, hãy nhìn nốt chân lông: da thật có nốt tròn nổi với lỗ chân lông nhỏ ở giữa, phân bố không đều; da giả dập vân thường có nốt đều tăm tắp và không có lỗ. Mua ở nơi có nguồn gốc rõ ràng. Khi mua chổi lông hay đồ lông, ưu tiên nơi công khai cách thu lông. Hiểu sản phẩm đến từ đâu là cách người tiêu dùng góp phần cho ngành chăn nuôi có trách nhiệm.