Chim chạy trên quốc huy, tem và đồng xu của các nước

Nhiều loài chim chạy và chim đi bộ đã trở thành biểu tượng quốc gia: emu đứng cùng chuột túi đỏ trên quốc huy Úc, dodo trên quốc huy Mauritius, chim thư ký trên quốc huy Nam Phi và Sudan, kiwi trên đồng 1 đô la New Zealand, chim lia trên đồng 10 xu Úc, kagu là chim biểu tượng của New Caledonia. Những hình ảnh này cho thấy các dân tộc thường chọn loài vật đặc trưng nhất của vùng đất mình — và nhiều khi đó là một con chim không bay.

Bảng tổng hợp

Bảng trên chỉ gồm những ví dụ được biết rộng rãi. Thiết kế quốc huy, tiền xu có thể thay đổi theo thời gian; nên kiểm tra phiên bản hiện hành khi cần dẫn chính xác.

Emu và chuột túi: vì sao lại là hai con vật này

Quốc huy Úc phiên bản được dùng từ năm 1912 có tấm khiên ở giữa, hai bên là chuột túi đỏ và emu. Một cách giải thích phổ biến là cả hai đều là loài bản địa đặc trưng của Úc, và cả hai hiếm khi đi lùi — biểu tượng cho một quốc gia luôn tiến về phía trước. Ý "không đi lùi" là cách giải thích hay được nhắc trong sách phổ thông, nhưng không chắc là ý định chính thức của người thiết kế; điều chắc chắn hơn là chúng được chọn vì là loài đặc trưng nhất của lục địa.

Dodo: biểu tượng của một loài đã mất

Quốc huy Mauritius, được chấp nhận từ đầu thế kỷ 20, có hình chim dodo và một con nai sambar đứng hai bên tấm khiên. Thật đặc biệt khi một quốc gia chọn làm biểu tượng chính một loài đã tuyệt chủng trên lãnh thổ của mình. Dodo ở Mauritius vừa là niềm tự hào về thiên nhiên độc đáo của đảo, vừa là lời nhắc nhở về cái giá của việc con người đối xử với thiên nhiên.

Chim thư ký: người bảo vệ đất nước

Quốc huy Nam Phi hiện hành được giới thiệu năm 2000 có hình chim thư ký xoè cánh ở phía trên, tượng trưng cho sự bảo vệ và tầm nhìn — nó "canh chừng" đất nước, như cách chim thư ký diệt rắn quanh làng. Quốc huy Sudan cũng lấy chim thư ký làm hình ảnh trung tâm. Chim thư ký biết bay giỏi, nhưng nổi tiếng nhất với đôi chân dài và cú đá săn rắn.

Kiwi trên đồng tiền

New Zealand đưa hình kiwi lên đồng 1 đô la và nhiều đồng tiền kỷ niệm. Tên "kiwi" thậm chí trở thành biệt danh của đồng đô la New Zealand trên thị trường ngoại hối. Câu chuyện vì sao người New Zealand gọi mình là Kiwi được kể ở bài riêng trong chuyên mục này.

Chim lia trên đồng 10 xu

Đồng 10 xu Úc, phát hành từ khi nước này chuyển sang tiền thập phân năm 1966, có hình chim lia trống xoè đuôi. Hình ảnh ấy được chọn vì chim lia là loài đặc hữu của rừng đông nam nước Úc, nổi tiếng với tài nhại âm thanh và bộ đuôi như đàn lia.

Tem chim: "bảo tàng" nhỏ trong phong bì

Tem bưu chính là nơi chim chạy xuất hiện nhiều nhất. Nhiều nước phát hành bộ tem về chim không bay, chim đặc hữu, chim nguy cấp. Với người sưu tầm, bộ tem chim là cách học về thiên nhiên các nước. Bưu chính Việt Nam cũng từng phát hành nhiều bộ tem về chim, trong đó có những loài họ Trĩ của Việt Nam như gà lôi, trĩ — các loài đi bộ trên nền rừng được bàn trong chuyên mục chim đi bộ ở Việt Nam.

Biểu tượng có giúp bảo tồn không

Một loài được chọn làm biểu tượng quốc gia thường nhận được nhiều chú ý hơn: chương trình bảo tồn dễ huy động tiền và người tham gia hơn. Kiwi ở New Zealand là ví dụ rõ nhất. Nhưng biểu tượng không tự bảo vệ được loài: dodo vẫn tuyệt chủng, chim thư ký vẫn bị IUCN nâng lên bậc Nguy cấp năm 2020. Biểu tượng chỉ có ý nghĩa khi đi kèm hành động bảo vệ loài thật ngoài tự nhiên.

Góc nhìn hôm nay: một hoạt động học tập nhỏ cho gia đình

• Cùng trẻ tra cứu quốc huy của vài nước và tìm xem có con chim nào, nó có bay được không.
• Nếu có đồng xu nước ngoài trong nhà, xem mặt sau có hình chim nào, rồi tìm hiểu loài chim ấy.
• Thử hỏi trẻ: nếu Việt Nam chọn một loài chim đi bộ làm biểu tượng thiên nhiên, con sẽ chọn loài nào — gà lôi lam mào trắng, trĩ sao hay công xanh?