Chim emu (Dromaius novaehollandiae) là loài chim lớn nhất nước Úc và cao thứ hai thế giới sau đà điểu châu Phi: con trưởng thành cao khoảng 1,5–1,9 mét, nặng thường khoảng 30–45 kg. Emu không bay, chạy được khoảng 50 km/h, sống rải khắp lục địa Úc và nổi tiếng với tập tính con trống một mình ấp trứng gần tám tuần gần như không ăn.
Nhận diện chim emu
Emu trông như một đống lông xù màu nâu xám đặt trên hai cái chân dài. Khác với đà điểu, lông emu phủ gần kín thân, cổ dài có lớp lông thưa, da cổ màu xanh xám nhạt lộ ra một phần. Cánh nhỏ tới mức gần như biến mất dưới bộ lông.
- Lông kép: mỗi chiếc lông emu có hai phiến mọc chung một gốc, một đặc điểm hiếm ở chim. Lông dài, rủ, giúp che nắng và thoát nước mưa.
- Chân ba ngón: ba ngón hướng ra trước, không có ngón sau.
- Trống mái gần giống nhau: con mái thường to hơn chút, và trong mùa sinh sản có lông đầu cổ sẫm hơn.
Sống ở đâu và vì sao lan khắp nước Úc
Emu có mặt ở hầu hết các vùng của lục địa Úc: rừng thưa, đồng cỏ, vùng cây bụi khô nội địa, thậm chí cả ven các khu nông nghiệp. Chúng tránh rừng mưa rậm và vùng sa mạc khô kiệt nhất. Điểm mạnh lớn nhất của emu là khả năng di chuyển xa: chúng sống du mục, đi theo mưa để tìm cỏ non, quả và côn trùng. Có những đợt emu di chuyển hàng trăm kilômét theo mùa ở Tây Úc.
Emu ăn tạp: hạt, quả, hoa, chồi non và nhiều côn trùng như châu chấu, sâu bướm. Như đà điểu, chúng nuốt sỏi để nghiền thức ăn trong mề. Emu cũng gieo hạt cho nhiều loài cây khi thải hạt ra ở nơi xa.
Tiếng gọi như trống trầm
Emu mái có một túi khí ở cổ, nối với khí quản qua một khe hở. Khi phồng túi này lên, nó phát ra tiếng "bùm bùm" trầm vang, nghe được từ xa — đặc biệt trong mùa sinh sản. Con trống phát tiếng gầm gừ nhỏ hơn. Người đi rừng ở Úc thường nghe tiếng emu trước khi nhìn thấy chúng.
Con trống ấp trứng: kỷ lục kiên nhẫn
Mùa sinh sản của emu thường rơi vào những tháng mát của Úc. Con mái đẻ khoảng 5–15 quả trứng màu xanh lục thẫm, vỏ sần như da, nặng khoảng 0,5–0,7 kg mỗi quả. Sau đó, con mái thường rời đi, có khi ghép đôi và đẻ thêm với con trống khác.
Con trống ở lại ấp khoảng 8 tuần (thường khoảng 56 ngày). Trong thời gian đó, nó hầu như không rời tổ, gần như không ăn, chỉ uống chút sương hay nước gần tổ, sống nhờ mỡ tích luỹ từ trước. Đến khi trứng nở, con trống đã sụt cân đáng kể. Sau đó nó tiếp tục dẫn và bảo vệ đàn con có sọc dọc thân trong nhiều tháng. Chi tiết so sánh với rhea và đà điểu đầu mào nằm ở bài riêng về chim bố ấp trứng.
Emu và con người
| Khía cạnh | Ghi nhận |
|---|---|
| Văn hoá Thổ dân Úc | emu xuất hiện trong truyện kể, vũ điệu, tranh đá; có cả "emu trên bầu trời" nhận ra từ các vùng tối của Dải Ngân Hà |
| Biểu tượng quốc gia | emu đứng cùng chuột túi đỏ trên quốc huy Úc |
| Nông nghiệp | emu có thể phá ruộng lúa mì khi di chuyển theo mùa; nhiều vùng dựng hàng rào dài để ngăn |
| Chăn nuôi | emu được nuôi lấy thịt, da, dầu ở Úc và một số nước khác |
Những emu đảo đã biến mất
Ít ai biết rằng từng có emu sống trên các đảo quanh Úc. Emu đảo King và emu đảo Kangaroo là những dạng nhỏ hơn hẳn emu lục địa, có lẽ do sống cô lập trên đảo lâu dài. Cả hai biến mất ngay sau khi người châu Âu tới vào đầu thế kỷ 19, do bị săn và do lửa, chó. Emu ở đảo Tasmania cũng tuyệt chủng trong thế kỷ 19. Đó là lời nhắc rằng ngay cả họ hàng của một loài phổ biến cũng có thể mất đi rất nhanh.
Emu lục địa hiện được IUCN xếp ở bậc Ít quan ngại, số lượng ổn định ở mức lớn.
Emu khác đà điểu châu Phi thế nào
- Emu nhỏ và nhẹ hơn nhiều, cao gần bằng đà điểu mái.
- Emu có ba ngón chân, đà điểu có hai.
- Lông emu kép, phủ kín thân; đà điểu trống có cánh đuôi trắng nổi bật.
- Emu trống ấp một mình; đà điểu chia ca trống mái.
- Trứng emu xanh lục thẫm; trứng đà điểu màu kem.
Bảng so sánh đầy đủ cả bốn loài lớn nằm ở bài "Đà điểu, emu, rhea, cassowary khác nhau thế nào".
Góc nhìn hôm nay: muốn gặp emu
- Ở Úc, emu hoang dã dễ gặp ở nhiều vườn quốc gia ngoài vùng đô thị. Giữ khoảng cách, không cho ăn — emu quen được cho ăn có thể trở nên đòi hỏi và hung hăng.
- Một số vườn thú ở châu Á có emu; hãy để ý bộ lông kép và nghe thử tiếng "bùm bùm" của con mái nếu may mắn.
- Đọc thêm về văn hoá Thổ dân Úc quanh emu — bài về emu trên bầu trời đêm trong chuyên mục văn hoá là điểm khởi đầu tốt.
Câu hỏi thường gặp
Chim emu cao bao nhiêu?
Emu trưởng thành cao khoảng 1,5–1,9 mét, là loài chim cao thứ hai thế giới sau đà điểu châu Phi. Cân nặng thường khoảng 30–45 kg.
Emu chạy nhanh bao nhiêu?
Emu có thể chạy khoảng 50 km/h trong đoạn ngắn. Chúng cũng đi bộ rất bền, có thể di chuyển hàng trăm kilômét theo mùa để tìm thức ăn.
Emu có phải là đà điểu không?
Không. Emu thường được gọi là "đà điểu Úc", nhưng đó là loài khác, thuộc họ khác. Emu có ba ngón chân, lông kép và con trống ấp trứng một mình.
Trứng emu màu gì?
Trứng emu có màu xanh lục thẫm, vỏ sần, nặng khoảng 0,5–0,7 kg. Màu trứng nhạt dần theo thời gian phơi sáng.
Vì sao emu có trên quốc huy Úc?
Emu và chuột túi đỏ là hai loài đặc trưng của nước Úc, đều sống ở hầu khắp lục địa. Chúng được chọn đứng hai bên tấm khiên trên quốc huy như biểu tượng của đất nước.
