Đà điểu đầu mào có nguy hiểm không: sự thật sau tiếng dữ

Đà điểu đầu mào có thể gây thương tích nghiêm trọng, nhưng danh hiệu "loài chim nguy hiểm nhất thế giới" thường bị phóng đại. Trong lịch sử ghi chép, chỉ có rất ít ca tử vong được xác nhận — nổi tiếng nhất là một thiếu niên ở Queensland năm 1926 và một người đàn ông ở Florida năm 2019 bị chính con chim mình nuôi tấn công. Phần lớn các vụ tấn công xảy ra khi con người cho chúng ăn hoặc đến quá gần.

Vì sao đà điểu đầu mào có tiếng dữ

Đà điểu đầu mào phương Nam nặng tới hơn 50 kg, chạy nhanh trong rừng, nhảy cao, và có móng ngón trong dài khoảng 12 cm như dao găm. Khi tự vệ, chúng có thể nhảy lên và đá bằng cả hai chân về phía trước. Với cơ thể to lớn và vũ khí như vậy, khả năng gây thương tích là có thật.

Nhưng có khả năng gây hại khác với hay gây hại. Đà điểu đầu mào hoang dã thường nhút nhát, tránh người, và chỉ ra tay khi cảm thấy bị đe doạ, bị dồn, đang bảo vệ con, hoặc đã quen được người cho ăn.

Những ca tử vong được ghi nhận

Cả hai trường hợp đều có điểm chung: người đã ở rất gần con chim và ngã xuống. Đây không phải những vụ "chim lao ra từ rừng tấn công người đi đường".

Nghiên cứu về các vụ tấn công

Một nghiên cứu được trích dẫn nhiều của nhà nghiên cứu Christopher Kofron, công bố năm 1999, phân tích hơn hai trăm vụ đà điểu đầu mào tấn công ở Queensland. Kết luận nổi bật:

• Phần lớn vụ tấn công liên quan tới việc con người đã cho đà điểu đầu mào ăn. Chim quen được cho ăn sẽ tiến lại gần, đòi ăn, và có thể đá khi không được đáp ứng.
• Nhiều vụ là chim tự vệ hoặc bảo vệ con non.
• Đa số thương tích ở mức nhẹ đến vừa; thương tích nặng hiếm.
• Không ít vụ "tấn công" là nhắm vào chó, ô tô hay cửa kính — có lẽ chim nhìn thấy bóng mình phản chiếu.

Bài học rõ nhất: đừng cho đà điểu đầu mào ăn. Ở Queensland, cho chúng ăn là hành vi bị cấm.

Dấu hiệu đà điểu đầu mào sắp tấn công

• Chim đứng thẳng, vươn cao, lông dựng, cổ phồng.
• Phát tiếng rít, gầm trầm, hoặc tiếng "bùm" thấp nghe như rung trong ngực.
• Đi thẳng về phía bạn, đầu cúi về trước.
• Có chim con gần đó — con trống dẫn con rất hăng.

Gặp đà điểu đầu mào nên làm gì

1. Giữ khoảng cách: nếu thấy trên đường mòn, dừng lại, cho chim đi trước. Không tiến tới để chụp ảnh.
2. Lùi chậm: nếu chim tiến về phía bạn, lùi lại từ từ, không quay lưng bỏ chạy.
3. Đặt vật cản ở giữa: thân cây, ba lô, xe đạp, ô — bất cứ thứ gì đặt giữa bạn và con chim.
4. Không ngã: cả hai ca tử vong đều xảy ra khi người ngã. Giữ thăng bằng, đi trên nền vững.
5. Bảo vệ đầu, cổ: nếu ngã, che vùng đầu, cổ và bụng.
6. Không mang thức ăn hở: túi đồ ăn có thể thu hút chim đã quen người.

Ở các khu rừng có đà điểu đầu mào tại Úc, cơ quan quản lý vườn quốc gia thường đặt biển nhắc và phát hướng dẫn. Làm theo hướng dẫn địa phương là cách an toàn nhất.

Ai nguy hiểm với ai

Nhìn từ phía đà điểu đầu mào, con người mới là mối đe doạ lớn. Mỗi năm ở bắc Queensland, nhiều con bị xe đâm khi băng qua đường, bị chó tấn công, mất rừng do đất được khai phá. Số đà điểu đầu mào chết vì người nhiều hơn rất nhiều lần số người bị đà điểu đầu mào làm hại. Các biển báo "chậm lại, có đà điểu đầu mào" ở Queensland chủ yếu là để bảo vệ chim, không phải bảo vệ người.

Còn với người nuôi

Đà điểu đầu mào được nuôi trong một số vườn thú và bởi người nuôi chim kỳ lạ ở vài nước. Vì kích thước và móng vuốt, việc nuôi chúng thường đòi hỏi giấy phép, chuồng chắc chắn, quy trình tiếp cận nghiêm ngặt (thường không vào chung chuồng với chim). Ca tử vong năm 2019 là lời nhắc rằng đây không phải là "thú cưng".

Góc nhìn hôm nay: sợ đúng mức

Đà điểu đầu mào đáng được tôn trọng chứ không đáng sợ hãi thái quá. Giữ khoảng cách, không cho ăn, không dồn chúng vào góc, và lái xe chậm ở vùng có biển báo — như vậy đủ để cả người và chim cùng an toàn. Những bài viết giật tít kiểu "chim giết người" thường bỏ qua bối cảnh và các con số thật.